Klinkers, Umlaut en ei/ie

Het verschil tussen lange en korte klinkers ken je al: het Nederlands onderscheidt “man” en “maan”, en het Duits doet hetzelfde met Stadt (stad, korte a) en Staat (staat, lange a). Ook de spelling werkt volgens een bekend systeem, alleen met andere middelen. Lang is een klinker als hij dubbel staat (Meer, Boot), als er een stomme h achter staat (fahren, Sohn) of als er één medeklinker en dan weer een klinker volgt (Name, Tage) — die laatste regel is dezelfde als in “namen” en “dagen”. Kort is hij voor een dubbele medeklinker (Bett, kommen) en meestal voor twee verschillende (Hand, Kind). Let op: het Duits verdubbelt de medeklinker ook aan het eind van het woord, waar het Nederlands “bed” schrijft.

De Umlaut-klanken heb je allemaal al in je mond, alleen onder een andere spelling. De lange ü is de Nederlandse “uu” van “muur”: über, müde. De lange ö is de Nederlandse “eu” van “neus”: schön, hören. Kort klinkt ü ongeveer als de klinker van “put” (Mütter), en ö als een korte, ronde eu (können). ä is de Nederlandse e: kort zoals in “pen” bij Männer, lang zoals de è van “crème” bij Käse. En de gewone u is je “oe”: gutklinkt als “goet”Mutterals “moetter”

De grootste valkuil zit in de klinkerparen, want daar betekent dezelfde spelling in het Duits iets anders. ei (en het zeldzamere ai) klinkt als “ai” in “mais”, met een open a aan het begin: mein, Wein, Mai. eu en äu klinken als “oi” in “hoi”, niet als de Nederlandse eu: neu, heute, Häuser. au ligt dicht bij de Nederlandse au van “blauw”, maar begint met een opener a: Haus, Frau. Alleen ie is precies wat je verwacht, een “ie”, al is hij in het Duits wat langer: Bier, Liebe, vier.

Twee uitgangen klinken anders dan ze eruitzien. Een -e aan het eind spreek je altijd uit, als een toonloze e zoals in “de” of “lopen”: Name heeft twee lettergrepen. En -er aan het eind verliest zijn r en klinkt als een korte, donkere a: Vater, Lehrer, besser. Een Nederlander spreekt daar graag een duidelijke r uit; in het Duits klinkt dat meteen buitenlands.